+ به صفرش ده بر یک

در هفته ای که گذشت بدلیل سفر به استانهای ایلام وکرمانشاه ولرستان وهمدان، سعادت نصیب بنده نشد که در همایش دو روزه ‌آبخیزداری در اصفهان شرکت کنم.اما دوست عزیزم مهندس افراسیابی در این همایش شرکت کردند که مطالبی در درخصوص این همایش منتشر نموده که در اینجا میتوانید ببینید.
موضوع مهم در این همایش انتقادهائی بود که از دکتر قدوسی بیان شد .کسی که در سالهای نه چندان دور از جمله افرادی بود که بنیان آبخیزداری را به شکل وقالب آنزمان بنا نهاد با امید اینکه نگرش وتعاریف این حوزه از حیطه کاری آن خارج نگردد. اما گذشت زمان از آبخیزداری جامع ، حرکت در آبراه ها وسرشاخه های اصلی وفرعی موضوع دیگری ساخت. به عبارتی آبخیزداری شد آبراهه داری .

وجود معارض در حوزه های آبخیز در بخش های زراعت ، مسکن، جاده ، مراتع و .... ایجاب مینماید تا با تجدید در نگرش وکارکرد آبخیزداری توجه شده وصرفن ساخت سازه دنبال نگردد. چرا که این کار با جدیت از سوی وزارت نیرو در احداث سازه های آبی تحت عنوان سد های کوچک وبزرگ در نقاط مختلف ایران دنبال شده وبی هیچ کاهش سرعتی ادامه دارد. صحبتهای اساتید فن در این همایش عین واقعیاتی است که مدیران وکارشناسان ستادی بایستی به آن توجه ویژه نمایند.اینها از صاحب نظران آبخیزداری بودند که سخنان خود را به گوش حاضرین رساندند .اینها از جنس من وامثالهم نبودند تا متهم به تخریب ونارضایتی ونق زدن شوند.

نویسنده : مهرداد مسیبی ; ساعت ۱۱:۱۱ ‎ق.ظ ; ۱٤ اردیبهشت ۱۳٩٠
comment نظرات () لینک


+ نقدی کوچک بر هفته ای بزرگ

نوشتن از مناسبت هفته منابع طبیعی برای آنها که دستی بر آتش دارند یک وظیفه بوده ورسالتی است بر دوش یکایک مدیران و کارشناسان این حوزه ونیزیکایک مردم.از مدیران انتظاری نیست اما از کارشناسان این انتظار هست که از نقادی کوتاهی نکنند. کارشناسانی که مرتبن از کمیت آنها کاسته میشود وآنها هم که هستند دل در گرو نقادی نداشته یا پای خود را از این گلیم بزرگ پس میکشند.
روی سخن در سالهای متمادی به همه آنهائی است که درگیر نامگذاری وتعیین روز شمار این هفته مهم در روزهای پایانی هر سال هستند.
دکتر خسرو شاهی در سال 87 گله مند بود که چرا روزی از هفته منابع طبیعی را به بیابان اختصاص نداده اند.سال 88 نویسنده در اینجا علاقمند بود نامی در یکی از روزها به مرتع یا جنگل یا بیابان که بنیاد سازمان جنگلها ومراتع طی سالهای متمادی بر دوش همین بخش ها بنا نهاده شده بود اختصاص یابد.


سال جاری نیز که مصادف با سال جهانی جنگل است اولین روز به همین نام نامگذاری شده که جای بسی قدردانی دارد.دیگر مناسبتها در روز شمار این هفته بقرار زیر است:
 روز اول یکشنبه 15 اسفند: روز درختکاری، سال جنگل
روز دوم دوشنبه 16 اسفند: منابع طبیعی و آبخیزداری
روز سوم سه شنبه 17 اسفند: منابع طبیعی،بسیج سازندگی، همیاران طبیعت
روز چهارم چهارشنبه 18 اسفند: منابع طبیعی، حفاظت و قانون
روز پنجم پنجشنبه 19 اسفند:منابع طبیعی، افزایش پوشش گیاهی، کاهش آثار بلایای طبیعی
روز ششم جمعه 20 اسفند: منابع طبیعی، آموزه های دینی
روز هفتم شنبه 21 اسفند: منابع طبیعی، فرهنگ سازی، آموزش، پژوهش و رسانه ها 
 شعار هفته منابع طبیعی در سال جاری" مدیریت جامع آبخیزها، ضامن امنیت حیاتی" است.
نکته قابل تامل در این بروشور اهمیت حوزه های آبخیز بعنوان جامعیت دادن به موجودیت منابع طبیعی بوده که تا قبل از ورود این معاونت به ساختار سازمان جنگلها ومراتع عملن برنامه ریزی ها بر بنیاد جنگل ومرتع وبیابان بوده وانتظار هم میرفت دیگر بخش ها به نوعی حامی این بدنه مهم وساختار اصلی بوده وبنوعی معاونت پشتیبانی ودیگر دفاتر، بخش های فنی را یاری داده ودر رکاب این بخش ها فعالیت نمایند.گر چه این مهم به انجام نرسید بلکه نام دفاتر فنی نیز جای خود را به امور داد یعنی دفتر فنی مرتع شد دفتر امور مراتع  تا مسجل شود دفاتر فنی بایستی از فن هم خارج شوند.
سال 83 معاونت آبخیزداری به بدنه سازمان جنگلها افزوده شد .امید میرفت با حضوراین معاونت بر منزلت نام سازمان افزوده شود اما طی مدیریت دکتر شریفی تنها کار مثبت اضافه شدن نام آبخیزداری به منابع طبیعی در جای جای قانون بود.بحث بر سر آبخیزداری نیست ونگارنده نیز نه با موجودیت آن مشکلی دارد نه از نام آن در برند سازمان گله مند است .مهم این است که بجای چانه زنی بر سر نامها ونشانه ها به اصل موضوع بپردازیم.روزی که معارفه دکتر سلاجقه بعنوان رئیس سازمان بود وزیر محترم وایشان بر نام سازمان منابع طبیعی تاکید داشتند که پیشنهادی فراگیر وجامع بود که حوصله نویسندگان وسخنرانان را در نوشتن وگفتن نام سازمان جنگلها، مراتع وآبخیزداری کشور به سر نمیبرد.اما پدیده جدید در تغییر نامهای خاص در هفته ها وروزهای خاص کمی عجولانه بوده و چه بهتر که به احترام همه کسانی که نامگذار مناسبتهای خاص بوده اند از تغییر نام این مناسبتها خودداری نموده وبه احترام همین نامها اجازه دهیم در ذهن عموم نقشی را که داشته کمرنگ نکرده یا از دست ندهد. از لحاظ ادبی وقتی  نامی بزرگ همچون منابع طبیعی که فراگیر بوده وآب وخاک ومرتع وجنگل وهمه اقدامات منجمله آبخیزداری که جزئی از همین منابع بوده را شامل میگردد، پس نیازی نیست اقداماتی جزئی را با کلیاتی چون منابع طبیعی در کنار هم قرار دهیم وبجای نامهای خلاصه ومفید چون نام سازمان جنگلها ومراتع ونیز هفته منابع طبیعی از جملات چند کلمه ای برای نشان دادن برندها ویا مناسبتهائی چون هفته منابع طبیعی و"ابخیزداری" بهره ببریم. در اینصورت که با استفاده از عبارت "داری"که نشان از موضوع مدیریت دارد،جای خالی مرتعداری،جنگلداری ،بیابان داری و... نیز احساس گردیده ومورد سوال خواهد بود. واستفاده از عبارت "منابع طبیعی" جامعیت کاملی داشته ویکی از بحثهای آن موضوع "مدیریت"خواهد بو.د ودر نتیجه کسی بر رعایت نکات ادبی  در عبارت "منابع طبیعی وآبخیزداری"و یا "جنگلها ،مراتع وآبخیزداری"ایرادی نخواهد گرفت. در این صورت نه تنها منزلت آبخیزداری کم نخواهد شد بلکه در کنار دیگر معاونت ها ودفاترسازمان منابع طبیعی به وظائف خود خواهد پرداخت.

 پس کوشش کنیم در لوای نامی فراگیرچون سازمان منابع طبیعی به ورود اندیشه های جدید در ساختار این سازمان بپردازیم وایده های خود را در جهت اجتناب از یکی شدن این سازمان ومحیط زیست بکار بریم تا کوچکتر از این که هستیم نشویم.  وهمانگونه که پیشتر هم عنوان شد بدنبال تشکیل وزارتی قدرتمند باشیم.
 

نویسنده : مهرداد مسیبی ; ساعت ٩:٥۱ ‎ق.ظ ; ۱٥ اسفند ۱۳۸٩
comment نظرات () لینک


+ آبخیزداری و سد سازی

حوزه های آبخیز به عنوان بستری برای فعالیت آبخیزداری تعریف میگردد.آبخیزداری یا (Watershed Management) مسئولیت برنامه ریزی مستمر وانجام اقداماتی را به منظور مدیریت منابع طبیعی وکشاورزی در جهت حفظ آب وخاک عهده دار است.
بر اساس تقسیمات وزارت نیرو وتماب در کشور 6 ابر حوزه داریم  که با مساحت ایران برابر است.مساحت حوزه های آبخیز تحت مدیریت سازمان جنگلها،مراتع وآبخیزداری کشور 125 میلیون هکتار بوده که از این میزان 19.44 میلیون هکتار سدهای موجود و16.1 میلیون هکتار سدهای در دست احداث میباشد.آنچه قابل تامل در بحث آبخیزداری است مربوط به گرایشات کارشناسان این حوزه بوده به نحوی که پس از شناخته شدن علم آبخیزداری که عمر زیادی از آن نمیگذرد.فارغ التحصیلان رشته ابخیزداری جذب این تشکیلات شده اند.جدای از اقدامات بی حاصل آبخیزداری در دهه 40 در حوضه آبخیزداری سد سفید رود درمسیر میانه به زنجان وساخت سازه های گابیونی وسنگی بر بدنه های مارنی دوران سوم زمین شناسی که نتیجه ای جز شسته شدن اطراف این سدها وباقیماندن این سازه ها در بیابانهای منطقه نداشته وبه عنوان یک شکست دیگر در موقعیت یابی سد وپر شدن مخزن سد از رسوبات قلمداد گردیده ، الباقی کارهای آبخیزداری لازم وملزوم بخش های دیگر میباشد.هدف از نگارش این مطلب نیز زیر سوال بردن متخصصین آبخیزداری نیست .مسئله مهم این است که یاد بگیریم در کارهایمان هم از افراد متخصص بهره جسته وهم اقدامات خود را نهادینه نموده ومطالعات مناسب را انجام دهیم.کاری که آبخیزداری  انجام میدهد.مرد میخواهد به یکی از بچه های آبخیزداری بگوید این چه بند یا سد خاکی یا گابیون یا هر نوع سازه ای بوده که فلان جا زده اید.بلافاصله پاسخ خواهید شنید که ما برای همه کارهایمان مطالعه داریم وبخش مطالعات ابتدا موقعیت ونیاز به فلان سازه را تشخیص داده وسپس این کار انجام شده است.حکایت خیلی از کارهای ما همان است که قبلن شنیده ایم که این کار در گذشته انجام شده ومربوط به ما نیست ولی من هنوز سازه های بزرگ وکوچکی را میشناسم که نیازی به ساخت آنها نبوده وپس از ساخت هم هیچ یک از هدفهای از پیش تعیین شده را به انجام نرسانده است. این یعنی عدم انتخاب صحیح پروژه های بخش آبخیزداری .با توجه به هزینه های سرسام آور سازه های آبی ، بروز یک اشتباه جدای از مشکلات دیگر، حجم قابل توجهی از سرمایه ها را بلعیده وبا توجه به سودآوری خوب این نوع کارها تنها شکم افرادی پیمانکار ، سیر وپر میگردد.اخیرن در استانها دیده یا شنیده میشود که بجای استفاده از متخصصین آبخیزداری از رشته های عمران در این تشکیلات استفاده میگردد. حسن استفاده ازگرایشات آبخیزداری حداقل  این است که علم تلفیق سازه با عملیات بیولوژیک با خا ک پیوند خورده ویک بند خاکی با رسوبات پشت آن وکاشت بذر وافزایش پوشش رادرست کرده، اما با ورود مهندس عمران به تشکیلات آبخیزداری به  این میماند که از لحاف دوز بخواهیم بادکنک فروش شود .آیا با وجود همین میزان مهندس آبخیزداری که خود اشل ومقیاس کوچکی از سد سازان قدرتمند وزارت نیرو هستند نیاز ما به ساخت سد مرتفع نمیگردد که حال دنبال مهندسین عمران در آبخیزداری هستیم.آیا توجه بیش از پیش به مباحث سد سازی ما را از هدف اصلی که آبخیزداری وآبخوانداری است دور نمیکند؟

نویسنده : مهرداد مسیبی ; ساعت ۱۱:٠٩ ‎ق.ظ ; ٢٢ خرداد ۱۳۸٩
comment نظرات () لینک


عناوین مطالب وبلاگ طبیعت ایران

» ::